Ursus C45 – dane techniczne, wymiary, spalanie

Interesuje cię legendarny Ursus C‑45 i chcesz poznać jego parametry w jednym miejscu? Szukasz konkretnych liczb o mocy, wymiarach i spalaniu tego ciągnika? Z tego tekstu dowiesz się, jak zbudowany jest C‑45, jakie ma osiągi i ile pali w realnej pracy polowej.

Ursus C-45 – krótka historia modelu

W 1947 roku z bram Zakładów Mechanicznych Ursus w warszawskich Czechowicach wyjechał pierwszy egzemplarz ciągnika oznaczonego jako Ursus C‑45. Decyzję o rozpoczęciu krajowej produkcji ciągników rolniczych podjęto już na początku 1946 roku, kiedy polskie rolnictwo bardzo potrzebowało mocnych i prostych maszyn do odbudowy gospodarstw po wojnie. Inżynierowie, z Edwardem Habichem na czele, mieli zaledwie kilka miesięcy na przygotowanie dokumentacji technicznej.

Dlaczego w ogóle sięgnięto po wzór niemiecki? Na terenie Polski pozostało wiele ciągników Lanz Bulldog D9506, dobrze znanych mechanikom i traktowanych jako sprzęt niezawodny. Zdecydowano więc, że C‑45 będzie konstrukcyjnie bardzo zbliżony do Bulldoga, ale produkowany już z polskich części. Prototyp, oznaczony początkowo jako LB‑45, pokazano publicznie 1 maja 1947 roku podczas pochodu pierwszomajowego w Warszawie. Kilka miesięcy później ruszyła seria, a do końca 1947 roku zbudowano już 130 traktorów, w kolejnym kwartale następne setki.

Pierwszy Ursus C‑45 z numerem 00001 trafił do PGR w Pyrzycach. Pracował przy orce na ciężkich, gliniastych glebach i bez remontu głównego przepracował około 12 000 godzin, co dobrze pokazuje trwałość tej maszyny. Początkowo produkowano wyłącznie wersję na kołach stalowych, przystosowaną do trudnych, często podmokłych pól. Z czasem wprowadzono wersję na kołach ogumionych, wygodniejszą do transportu i jazdy po drogach. Zmodernizowana odmiana C‑451 kontynuowała tę linię konstrukcyjną, a łącznie C‑45 i C‑451 trafiły m.in. do Brazylii, Chin i Korei w liczbie około 6000 sztuk.

Ursus C‑45 był pierwszym seryjnie produkowanym polskim ciągnikiem rolniczym o mocy 45 KM i pojemności 10 300 cm³, opartym na prostym, jednocylindrowym silniku średnioprężnym typu Bulldog.

Jakie dane techniczne ma Ursus C-45?

Największą ciekawość wzbudzają zwykle parametry silnika, prędkość jazdy oraz uciąg. Ursus C‑45 został zaprojektowany jako ciągnik prosty w obsłudze, ale jednocześnie mocny, zdolny do pracy na ciężkich glebach i przy dużych narzędziach.

Silnik i układ napędowy

W Ursusie C‑45 zastosowano jednocylindrowy, dwusuwowy silnik średnioprężny typu Bulldog C‑45. Ma on bardzo dużą pojemność skokową 10 300 cm³33 kW, czyli 45 KM przy 650 obr./min, a praca jednostki jest spokojna, choć głośna i wyraźnie pulsująca. Przy normalnym obciążeniu silnik utrzymuje około 630 obr./min, a na biegu jałowym może zejść do 350 obr./min.

Stopień sprężania wynosi 4,75, średnica cylindra to 225 mm, a skok tłoka 260 mm. Tak duże wymiary tłoka i niskie obroty sprawiają, że silnik ma ogromny moment obrotowy przy małej liczbie obrotów. Paliwem są ciężkie oleje naftowe, na przykład olej gazowy, co w powojennej Polsce było dużą zaletą ze względu na dostępność takiego paliwa. Jednostkowe zużycie paliwa przy normalnym obciążeniu wynosi 280 g/(KM×godz), co będzie ważne przy szacowaniu spalania.

Rozruch odbywa się w charakterystyczny sposób. Najpierw trzeba podgrzać tzw. gruszkę żarową lampą lutowniczą, potem wyjąć kierownicę razem z kolumną i wsunąć ją w boczne koło zamachowe. Dopiero energiczne przekręcenie kierownicy pozwala uruchomić silnik. Wymaga to siły, ale po kilku próbach wielu użytkowników traktuje ten rytuał jako część uroku C‑45.

W typowym egzemplarzu C‑45 uwagę zwracają także podzespoły związane z przeniesieniem napędu. Użytkownicy zwracają uwagę między innymi na:

• dwutarczowe, suche sprzęgło, które dobrze przenosi wysoki moment przy niskich obrotach,
• prosty układ chłodzenia cieczą z dużą ilością wody w obiegu,
• masywne koło zamachowe ułatwiające równą pracę jednocylindrowego silnika,
• budowę ramy i tylnego mostu przystosowaną do dużych obciążeń od narzędzi zawieszanych lub ciągniętych.

Skrzynia biegów i prędkości jazdy

Ursus C‑45 ma trzybiegową skrzynię biegów. W wersji na kołach stalowych dostępne są trzy biegi do przodu i jeden wsteczny. W wersji ogumionej zastosowano przyspieszacz, dzięki czemu liczba przełożeń wzrosła do 6 biegów do przodu i 2 biegów wstecznych. Pozwala to dopasować prędkość do różnych prac polowych i transportu.

Wersja na kołach stalowych porusza się z prędkością od 3,5 do 6,2 km/h. Prędkość na poszczególnych biegach to: 3,5 km/h na I biegu, 4,7 km/h na II i 6,2 km/h na III biegu, a wsteczny daje około 4,4 km/h. Wersja na kołach ogumionych jest wyraźnie szybsza. Zakres prędkości wynosi 3,3–16,7 km/h, przy czym I bieg to 3,3 km/h, II 4,4 km/h, III 5,8 km/h, IV 9,4 km/h, V 12,6 km/h, a VI 16,7 km/h. Wsteczny ma około 4,1 km/h, a przyspieszony wsteczny aż 11,9 km/h, co zdecydowanie wystarcza do manewrów z przyczepą.

Siła uciągu i zastosowania w polu

Silnik o dużej pojemności, niskie obroty i spora masa własna tworzą z C‑45 ciągnik typowo uciągowy. Czyli taki, który najlepiej czuje się w orce, bronowaniu i pracy z ciężkimi narzędziami. W wersji na kołach stalowych siła uciągu sięga 17 kN (około 1750 kG). W odmianie na kołach ogumionych, przy lepszej przyczepności, wzrasta do 21,5 kN (około 2200 kG).

Takie wartości pozwalały na współpracę z dużymi pługami konnymi, bronami i innymi maszynami ówczesnej produkcji. W gospodarstwach PGR, opisanych choćby przez Konstantego Chorzewskiego, C‑45 wykonywał przede wszystkim orkę na głębokich, ciężkich glebach, gdzie lżejsze ciągniki miałyby problem z trakcją. Wiele egzemplarzy wyposażano także w napęd WOM i prostą hydraulikę, co poszerzało zakres zastosowań o maszyny aktywne.

Jakie wymiary ma Ursus C-45?

Przy planowaniu transportu, garażu czy odbudowy ciągnika po renowacji bardzo przydają się dokładne wymiary. Ursus C‑45 w wersji na kołach stalowych i ogumionych różni się długością, szerokością, wysokością oraz prześwitem, co przekłada się także na zachowanie w terenie.

Wersja na kołach stalowych

Odmiana na kołach stalowych ma długość około 3542 mm, szerokość 1675 mm i wysokość 2300 mm. Rozstaw osi wynosi 2035 mm, a rozstaw kół przednich i tylnych po 1370 mm. Prześwit w najniższym punkcie podwozia to aż 330 mm, co było dużym atutem przy pracy na polach z koleinami i nierównościami. Masa ciągnika gotowego do pracy wynosi około 3630 kg, z czego 1340 kg przypada na oś przednią, a 2290 kg na tylną.

Przy takim rozkładzie ciężaru i kołach stalowych C‑45 wgryza się w glebę, zapewniając wysoki uciąg, ale jednocześnie mniej nadaje się do częstej jazdy po drogach utwardzonych. Tor jazdy przy pełnym skręcie ma promień około 4,4 m, co jak na tak masywną, prostą konstrukcję jest wartością znośną podczas manewrowania przy narzędziach.

Wersja na kołach ogumionych

Wersja ogumiona jest nieco krótsza, ma około 3522 mm długości, za to jest szersza – 1835 mm. Wysokość spada do 2190 mm, a prześwit zmniejsza się do 220 mm. Rozstaw osi pozostaje taki sam, czyli 2035 mm, ale rozstaw kół przednich rośnie do 1420 mm, a tylnych do 1505 mm. Masa własna zmienia się minimalnie, do około 3660 kg, przy czym na oś przednią przypada 1400 kg, a na tylną 2260 kg.

Szerszy rozstaw kół i ogumienie poprawiają stabilność w transporcie i na drogach gruntowych. Najmniejszy promień skrętu to około 4,5 m, więc manewrowość pozostaje bardzo zbliżona do wersji na kołach stalowych. Różnice wymiarów obu odmian dobrze widać po zestawieniu podstawowych parametrów w tabeli:

Jakie jest spalanie Ursusa C-45?

Wiele osób szukających informacji o C‑45 pyta wprost: ile ten ciągnik pali. Instrukcje i opracowania techniczne podają jednostkowe zużycie paliwa, z którego można wyliczyć przybliżone spalanie godzinowe w litrach.

Jednostkowe zużycie paliwa

W oficjalnych danych fabrycznych znajdziemy informację, że jednostkowe zużycie paliwa przy normalnym obciążeniu wynosi około 280 g/(KM×godz). Co to oznacza w praktyce? Przy pracy z mocą zbliżoną do znamionowej, czyli około 45 KM, silnik zużywa około 280 gramów paliwa na każdą koniomechaniczną godzinę pracy.

Jeśli przemnożymy tę wartość przez moc, otrzymamy zużycie masowe na godzinę. Daje to mniej więcej 12,6 kg paliwa w ciągu jednej godziny orki lub innej ciężkiej pracy. Dla typowych ciężkich olejów naftowych gęstość oscyluje wokół 0,84 kg/l. Po przeliczeniu otrzymujemy spalanie rzędu około 15 litrów na godzinę przy pełnym obciążeniu. Warto traktować to jako wartość orientacyjną, bo realne zużycie będzie zależeć od wielu czynników.

Przy pracy z mocą zbliżoną do znamionowej Ursus C‑45 zużywa około 280 g paliwa na każdą koniomechaniczną godzinę, co przekłada się na szacunkowe spalanie około 15 l/h.

Spalanie w litrach na godzinę w praktyce

W praktyce rolniczej C‑45 rzadko pracuje cały czas na pełnej mocy. Czasem jedzie z lekką broną, kiedy indziej ciągnie ciężki pług lub przyczepę w transporcie. Z tego powodu spalanie godzinowe bywa niższe niż wyliczone teoretyczne 15 l/h, szczególnie przy lżejszych pracach, gdzie silnik nie jest dławiony. Rolnicy i kolekcjonerzy, którzy dziś eksploatują odrestaurowane egzemplarze, często podają wartości z przedziału 10–15 l/h w zależności od zadania.

Na realne zużycie paliwa wpływa kilka elementów, o których warto pamiętać podczas planowania pracy w polu i tankowania ciągnika:

• rodzaj wykonywanej pracy polowej i głębokość uprawy,
• stan techniczny silnika, pompy paliwowej oraz układu chłodzenia,
• ciśnienie w oponach lub stan kół stalowych i związany z tym poślizg,
• rodzaj zastosowanego paliwa i jego jakość,
• styl pracy operatora, czyli dobór biegu i prędkości przy danym obciążeniu.

Jeśli ciągnik pracuje z lżejszym sprzętem lub w transporcie z niewielkim obciążeniem, spalanie może spaść do dolnej granicy tego zakresu. Przy ciężkiej orce głęboko na glebach zwięzłych będzie bliżej górnej wartości lub ją przekroczy. W gospodarstwach, które używały C‑45 jako podstawowej maszyny uciągowej, planowano często zużycie paliwa właśnie w takim ujęciu – ile godzin ciężkiej pracy można wykonać na jednym zbiorniku.

Ursus C-45 a Ursus C-451 – co porównać?

Modernizacja starzejącej się konstrukcji C‑45 doprowadziła do powstania modelu Ursus C‑451. Z zewnątrz oba ciągniki są bardzo podobne, ale nowsza wersja wprowadza szereg usprawnień wynikających z doświadczeń użytkowników. Warto zadać sobie pytanie, co sprawdzić, jeśli zastanawiasz się nad zakupem jednego z tych modeli do kolekcji albo do lekkiej pracy w gospodarstwie.

Przy porównaniu C‑45 i C‑451 przydaje się tzw. karta techniczna z najważniejszymi danymi. Rolnicy zwykle zwracają uwagę na moc i pojemność silnika, prędkość jazdy, typ skrzyni biegów, wydajność pompy hydraulicznej, prędkość obrotową WOM oraz masę ciągnika. Uzupełnieniem suchych liczb są opinie użytkowników, którzy zwracają uwagę na łatwość rozruchu, kulturę pracy silnika, dostępność części zamiennych oraz wygodę obsługi na co dzień. Dla wielu osób to właśnie te praktyczne doświadczenia są najcenniejszym źródłem wiedzy o starych Ursusach, które wciąż potrafią ciężko pracować w polu.