Zetor 25 – dane techniczne, wymiary i osiągi

Planujesz kupić lub odrestaurować Zetora 25 i chcesz poznać jego realne możliwości. Z tego tekstu dowiesz się, jakie ma dane techniczne, wymiary i osiągi. Poznasz też różnice między wersjami 25, 25A, 25K i 25T.

Jak powstał Zetor 25?

W listopadzie 1945 roku w zakładach Zbrojovka Brno zbudowano prototyp ciągnika oznaczony jako Z25. Niedługo potem pojawiła się nazwa Zetor, która łączyła wymowę litery „Z” z końcówką słowa „traktor”. W lipcu 1946 ruszyła seryjna produkcja, a Zetor 25 stał się pierwszym ciągnikiem tej marki i szybko trafił na pola w całej Czechosłowacji. Do końca 1947 roku wyprodukowano 3406 sztuk, co dawało około 60% wszystkich ciągników pracujących w tamtejszym rolnictwie.

Już w 1947 roku Zetor 25 trafił na eksport do Danii, Holandii, Niemiec i krajów skandynawskich. Jesienią tego samego roku pierwsza partia 300 sztuk dotarła próbnie do Polski, a w czerwcu 1948 rozpoczął się regularny eksport. Do 1959 roku na polski rynek sprowadzono łącznie prawie 23 tysiące egzemplarzy wszystkich odmian serii 25. W latach 1946–1961 fabryka w Brnie wyprodukowała aż 158 570 sztuk tych maszyn, co pokazuje skalę zainteresowania rolników.

Zetor 25 w Polsce

W drugiej połowie lat pięćdziesiątych Zetor 25 był już stałym elementem krajobrazu wielu PGR-ów i gospodarstw spółdzielczych. W 1956 roku w polskim rolnictwie pracowało około 16 000 sztuk tych ciągników, a cztery lata później Zetory stanowiły około 37% parku maszynowego w kraju. To oznaczało, że co trzeci ciągnik na państwowym polu był właśnie z Brna. Wysoka trwałość zespołów napędowych sprawiła, że wiele maszyn pracowało jeszcze przez kolejną dekadę, często już w rękach rolników indywidualnych.

Oficjalne normy zakładały dla Zetora 25 roczną pracę na poziomie 421 godzin, co przeliczano na około 170 hektarów zaoranej ziemi. Remont główny przewidywano po mniej więcej 880 godzinach, ale praktyka często wyglądała inaczej. W folderach z tamtych lat podawano wyniki przodowników pracy z PGR Opole i PGR Połczyn Zdrój, którzy mieli przepracować na jednym ciągniku nawet ponad 7500 godzin bez kapitalnego remontu.

Zetor 25 był pierwszym ciągnikiem Zetora i jednocześnie jedną z najważniejszych maszyn w powojennym rolnictwie Polski i Czechosłowacji.

Modernizacje i rozwój serii

W 1949 roku konstruktorzy z Brna przeprowadzili szeroką modernizację ciągnika. Podstawową nowością był podnośnik hydrauliczny TUZ oraz blokada mechanizmu różnicowego, które znacząco poprawiły możliwości pracy z narzędziami zawieszanymi. Wprowadzono też kilka odmian modelu, różniących się głównie przeznaczeniem, ogumieniem i prześwitem. Zmodernizowane Zetory 25 produkowano aż do 1961 roku, kiedy miejsce serii 25 zajęły modele rodziny UR1, między innymi Zetor 2011 i Zetor 3011 Major.

W trakcie całego okresu produkcji konstrukcja Zetora 25 była stale rozwijana. Wprowadzono tysiące drobnych zmian, przez co silniki czy skrzynie biegów z roczników 1947 i 1957 różnią się między sobą. Niektóre części nie pasują zamiennie, co widać po bardzo rozbudowanych katalogach części zamiennych. Dla kolekcjonera albo mechanika to ważna informacja, bo przy kompletowaniu podzespołów trzeba zwracać uwagę na rocznik i typ ciągnika.

Jakie dane techniczne ma Zetor 25?

Co sprawiło, że tak prosty konstrukcyjnie traktor był w stanie ciągnąć pługi i maszyny uprawowe przez tyle lat bez większych problemów? Odpowiedź kryje się w dość nowoczesnym jak na tamte czasy silniku wysokoprężnym i bardzo prostej mechanice. Zetor 25 miał niewiele „wrażliwych” elementów, a większość napraw dało się wykonać w gospodarstwie.

Silnik i układ paliwowy

Sercem Zetora 25 był dwucylindrowy silnik Diesla o mocy około 26 KM. Pojemność robocza wynosiła 2078 cm³, przy średnicy cylindra 105 mm i skoku tłoka 120 mm. Silnik pracował ze stopniem sprężania rzędu 18:1, co zapewniało dobre parametry spalania i wysoki moment obrotowy przy niskich obrotach. Taka charakterystyka idealnie pasowała do ciężkich prac polowych, gdzie liczyła się siła „z dołu”, a nie prędkość obrotowa.

Za podawanie paliwa do wtryskiwaczy odpowiadała pompa wtryskowa typu Z. Prosty układ wtryskowy, bez skomplikowanej elektroniki, ułatwiał obsługę i regulacje. W polowych testach porównawczych wykazano, że wersja Zetor 25K pracująca z narzędziami zawieszanymi zużywała nawet o około 10% mniej paliwa niż podstawowy Zetor 25 bez podnośnika hydraulicznego w tych samych warunkach.

Silnik Zetora 25 był wolnoobrotowy, ale bardzo elastyczny, co pozwalało ciągnikowi wyjść z uślizgu kołami bez dławienia przy niewielkim spadku prędkości obrotowej.

Układ elektryczny i wyposażenie

W pierwszych seriach ciągnik odpalano ręcznie za pomocą korby. Z czasem pojawił się elektryczny rozrusznik, który znacząco ułatwił codzienną eksploatację szczególnie zimą. Prąd wytwarzała prądnica PAL DGD 28 lub PAL DGD 40, wtedy dość typowe rozwiązanie w maszynach europejskich. Akumulator umieszczono w skrzyni pod siedzeniem, co dobrze zabezpieczało go przed uszkodzeniami.

Na desce rozdzielczej znalazły się proste, ale ważne wskaźniki. Czujniki dostarczała firma PAL, a kierowca miał przed sobą między innymi termometr bimetaliczny kontrolujący temperaturę wody w przewodzie między głowicą a górą chłodnicy. Drugi istotny element to manometr pokazujący ciśnienie oleju. W niektórych egzemplarzach zamiast manometru montowano lampkę baroskopu, która sygnalizowała spadek ciśnienia. Przy silnikach Zetora 25 miało to duże znaczenie, bo przegrzanie albo brak wody w układzie często kończyły się pęknięciem głowic.

Wymiary i masa

Podstawowy Zetor 25 był dość kompaktowy jak na powojenne standardy. Długość ciągnika wynosiła około 320 cm, co ułatwiało manewrowanie na niewielkich podwórzach i małych działkach. W przodzie montowano dodatkowe obciążniki, zwykle po 40 kg każdy. Dwa takie odważniki dawały łącznie 80 kg na oś przednią, co poprawiało trakcję podczas orki i pracy z cięższymi narzędziami zawieszanymi.

Wersje modernizowane, szczególnie Zetor 25K, miały większy prześwit i inne ogumienie, co zmieniało też położenie środka ciężkości. W praktyce rolnicy zauważali, że ciągnik jest „wyższy i węższy”, ale mimo to zaskakująco stabilny przy pracy międzyrzędowej. Dla wielu gospodarstw istotne było to, że jedna maszyna mogła obsłużyć zarówno orkę, jak i pielęgnację upraw rzędowych czy transport płodów rolnych.

Czym różnią się wersje Zetor 25, 25A, 25K i 25T?

Nowa seria, wprowadzona do produkcji w 1949 roku, obejmowała kilka odmian tego samego ciągnika. Różniły się przeznaczeniem, rodzajem kół oraz wyposażeniem w podnośnik hydrauliczny. Każda z nich miała swoje oznaczenie i numer na tabliczce znamionowej, co dziś pomaga rozpoznać oryginalny typ maszyny.

Zetor 25K

Zetor 25K powstał z myślą o intensywnych pracach uprawowych między rzędami. Oznaczenie „K” pochodzi od czeskiego słowa „kultivační”. Na tabliczce znamionowej przed numerem fabrycznym umieszczano oznaczenie 225, na przykład 225-16221. Ciągnik miał wysokie i wąskie koła tylne 9,00-36, podniesiony prześwit pod tylnym mostem do około 50 cm oraz przełożenia skrzyni biegów dostosowane do powolnej jazdy uprawowej.

Dzięki wysokiemu zawieszeniu rolnicy mogli bezpiecznie wjeżdżać w uprawy rzędowe bez ich uszkadzania. Maszyna była wyraźnie „wysoka i wąska”, przez co użytkownicy nadali jej przydomek „bocian”. Zastosowanie podnośnika hydraulicznego TUZ i narzędzi zawieszanych poprawiło też ekonomię pracy. Badania polowe pokazywały, że 25K zużywał około 10% mniej paliwa niż podstawowy Zetor 25 bez podnośnika w podobnych zadaniach.

Zetor 25A

Odmiana Zetor 25A była bardziej uniwersalna. Litera „A” w nazwie pochodzi od czeskiego słowa „agregační”. Podobnie jak 25K, wersja A miała podnośnik hydrauliczny i międzyrzędową przednią oś, ale różniła się tylnymi kołami. Zastosowano szersze i niższe ogumienie 11,25-24, które lepiej sprawdzało się w typowych pracach polowych, przy orce, talerzowaniu czy transporcie. Na tabliczce znamionowej znajdowało się oznaczenie 125, na przykład 125-17320.

Dzięki tej konfiguracji Zetor 25A stał się dla wielu gospodarstw maszyną „do wszystkiego”. Na jednym ciągniku dało się zaorać pole, wykonać uprawę przedsiewną, a później podczepić wóz i zawieźć plony do skupu. Podnośnik hydrauliczny ułatwiał manewrowanie sprzętem na uwrociach, a szerokie opony lepiej przenosiły uciąg na glebach cięższych i wilgotniejszych.

Zetor 25T

Trzecią ważną odmianą był Zetor 25T, nazywany też w niektórych źródłach 25N. Można go uznać za wersję pośrednią między pierwotnym typem 25 a Zetorem 25A. Ciągnik miał już rozrusznik elektryczny oraz przygotowanie do montażu podnośnika hydraulicznego, ale wiele egzemplarzy opuszczało fabrykę bez zamontowanego TUZ. Do Polski wysyłano te maszyny właśnie bez podnośników, a na życzenie użytkownika komplet wysyłano osobno do montażu.

Początkowo 25T korzystał z niskiej osi przedniej znanej z podstawowego Zetora 25. Po pewnym czasie zastąpiono ją przodem z wersji 25A, co poprawiło własności trakcyjne i komfort jazdy. Dzięki skierowaniu tej odmiany głównie do zadań transportowych Zetor 25T często pracował z przyczepami, rozrzutnikami i innymi maszynami, gdzie ważniejsza była prędkość przejazdu niż maksymalna siła uciągu.

Różnice między poszczególnymi wersjami dobrze podsumowuje proste zestawienie parametrów i przeznaczenia:

Jakie są osiągi i trwałość Zetora 25?

Jak na 26-konny ciągnik z dwucylindrowym silnikiem Zetor 25 radził sobie zaskakująco dobrze z pługami i maszynami uprawowymi. Moment obrotowy pozwalał ciągnąć typowy pług dwuskibowy bez większych problemów, szczególnie w wersjach z podnośnikiem hydraulicznym. Prędkości robocze dobierano poprzez skrzynię biegów o przełożeniach przygotowanych zarówno do powolnej uprawy, jak i szybszego transportu.

Wielu użytkowników interesuje dziś prędkość obrotowa WOM czy dokładna wydajność pompy hydraulicznej TUZ. W ówczesnych materiałach fabrycznych te wartości bywały opisywane bardziej ogólnie, z podaniem zakresów zamiast jednej liczby. W praktyce oznaczało to, że wałek odbioru mocy był dobrze dopasowany do typowych maszyn z tamtych lat, takich jak kosiarki, prasy czy rozrzutniki, a pompa bez problemu podnosiła standardowe narzędzia zawieszane stosowane w gospodarstwach rodzinnych.

Na realne osiągi w polu wpływało wiele czynników, między innymi stan techniczny silnika, rodzaj ogumienia czy masa zawieszanych narzędzi. Dobrze ustawiony i zadbany Zetor 25 mógł wykonywać sporo pracy przy umiarkowanym spalaniu. Na zużycie paliwa szczególnie dobrze wpływały narzędzia zawieszane i modernizacje zastosowane w wersji 25K. Przy planowaniu pracy takim ciągnikiem warto brać pod uwagę kilka elementów:

• rodzaj gleby, na której ciągnik ma pracować,
• dobór szerokości roboczej pługa lub agregatu,
• masę i sposób mocowania narzędzi,
• stan ogumienia i ciśnienie w oponach,
• sprawność układu wtryskowego i filtrów paliwa.

Duża trwałość Zetora 25 wynikała z prostej, masywnej budowy. Wiele egzemplarzy, które po pracy w sektorze państwowym trafiły do rolników indywidualnych, służyło im jeszcze przez wiele lat. Zdarzały się maszyny, które miały za sobą kilka remontów częściowych, ale wciąż wykonywały podstawowe prace polowe i transportowe. Dla dzisiejszych pasjonatów i kolekcjonerów to dobra wiadomość, bo przy odpowiednim remoncie ciągnik nadal potrafi wjechać w lekką orkę czy podciągnąć pełną przyczepę.

Jeśli planujesz faktyczną pracę Zetorem 25 na polu, a nie tylko udział w zlotach zabytkowych traktorów, warto zwrócić uwagę na kilka obszarów serwisowych. Szczególnej kontroli wymagają głowice silnika, układ chłodzenia i ciśnienie oleju. W dobrze utrzymanych egzemplarzach te podzespoły nadal pozwalają bezpiecznie wykonać kilkadziesiąt godzin pracy w sezonie bez większego ryzyka awarii.

W czasach swojej świetności Zetor 25 był traktowany jako podstawowy koń roboczy gospodarstwa, który musiał poradzić sobie z orką, siewem, uprawą międzyrzędową i transportem. Dziś ta sama maszyna, jeśli jest sprawna technicznie, nadal potrafi wykonać wiele z tych zadań i często robi to na pokazach oraz w małych gospodarstwach, które cenią prostotę konstrukcji i charakterystyczny dźwięk dwucylindrowego silnika.